سنبل الطیب

Valeriana officinalis

Valerian

Valerianaceae

معرفی و گیاهشناسی
سنبل الطیب یکی از گیاهان دارویی منتخب سازمان بهداشت جهانی است و نام آن از کلمه ی لاتین Valare گرفته شده که به معنای سلامتی است و نشان دهنده ی خاصیت شفابخشی این گیاه است. گیاهی است علفی و چندساله، با ارتفاع 50 تا 150 سانتی متر، دارای ساقه ای توخالی و استوانه ای شکل، برگهای آن منقسم به 7 تا 11 برگچه هستند که به صورت متقابل بر روی ساقه دیده می شوند. گل هایش به رنگ سفید یا صورتی می باشند که به صورت گل آذین دیهیم دیده می شوند. میوه اش فندقه ای تخم مرغی شکل است و بذرها در این گیاه دارای پاپوس هایی هستند که سبب سهولت انتشار آنها می شوند. وزن هزار دانه اش 5/0 تا 6/0 گرم است. به دلیل بوی خاص ریشه اش که سبب جلب توجه گربه ها می شود به علف گربه هم معروف است.

پراکنش و نیازهای اکولوژیکی
سنبل الطیب در مناطق معتدل و مرطوب اروپا و آسیا می روید و در کشورمان در مناطق شمال غربی و اطراف اصفهان به صورت خودرو دیده می شود. سنبل الطیب گیاهی است که به هوای معتدل و رطوبت فراوان در طول رویش نیاز دارد. این گیاه خاک های دارای زهکش مناسب را می پسندد.

کاشت، داشت و برداشت
در ابتدا، آماده سازی زمین با یک شخم نسبتا عمیق صورت می گیرد. تکثیر سنبل الطیب به دو شیوه ی کلی انجام می شود: الف) از طریق بذر که اهمیت بیشتری دارد.  ب) از طریق رویشی (تقسیم بوته)
تکثیر سنبل الطیب معمولا از طریق بذر و به صورت غیرمستقیم (ابتدا کشت بذور در خزانه و سپس انتقال آنها به زمین اصلی) انجام می شود. در این شیوه بذور در اواسط تابستان در خزانه ی هوای آزاد با فاصله ی 15 تا 20 سانتی متر کشت می شوند. عمق کاشت بذور بایستی بسیار کم باشد زیرا بذرهای سنبل الطیب برای جوانه زنی به نور نیاز دارند. نشاها در اواخر شهریورماه که دارای 15 سانتیمتر ارتفاع هستند به زمین اصلی منتقل می شوند و در پشته هایی با فاصله ی 50 سانتی متر و با فاصله ی 25 سانتیمتر از یکدیگر کشت می گردند.
در طول فصل رویش خاک دادن پای بوته ها در صورت مشاهده ی خروج ریشه ها از زیر خاک، دادن مقداری کود ازته به صورت سرک و مبارزه با علف های هرز بسیار اهمیت دارد.
برداشت شامل جمع آوری ریشه های گیاهان دوساله در پائیز یا زمستان می شود. این عمل پس از یک آبیاری سبک و با استفاده از بیل یا ماشین های برداشت سیب زمینی صورت می گیرد. عملکرد ریشه خشک 5/1 تا 5/2 تن در هکتار می باشد.

فرآوری
ریشه ی سنبل الطیب دارای اسانسی است که اهمیت فوق العاده ای در صنایع دارویی دارد. مهمترین اجزای اسانس سنبل الطیب عبارتند از: والرون، آلفا پینن، بتا پینن، اسید ایزو والرنیک و ... . به دلیل وجود اسید ایزو والرنیک و بوی تند این ترکیب در ریشه ها، گربه ها به سوی این گیاه جلب می شوند.

خواص درمانی و کاربرد
ریشه و ریزوم های سنبل الطیب دارای خاصیت آرامبخش، ضد افسردگی، مقوی اعصاب و ضد بی خوابی هستند. داروهای فرموله شده از این گیاه که در داروخانه های کشور موجود هستند عبارتند از: پودر آلتیب، قطره ی آنتی میگرن، شربت والریک و کپسول والرین که همگی دارای اثر آرامبخشی و تقویت کننده ی سیستم عصبی هستند.

نحوه ی مصرف: مقدار یک گرم از ریشه ی تمیز شده ی این گیاه به صورت دم کرده به تعداد سه مرتبه در طول شبانه روز

احتیاطات مصرف: مصرف مقادیر زیاد این گیاه سبب سردرد و تپش قلب می گردد.

و ادامه دارد ...

تصاویر این گیاه

مقالات علمی انگلیسی در مورد این گیاه